I/ Đặc điểm hình thái: 1/ Rễ: có 3 loại. - Rễ cái: ăn sâu đến 2 m để hút nước. - Rễ phụ: mọc thành từng chùm ở độ sâu từ lớp đất mặt đến 40 cm, có nhiệm vụ hút nước và dưỡng chất nuôi cây, kém chịu úng. - Rễ bám (rễ thằn lằn): mọc ra từ đốt thân ở trên không giúp cây bám vào nọc là chính. 2/ Thân: thân leo, có thể cao đến 10 m 3/ Cành: có 3 loại cành. - Cành lươn: mọc ra từ các mầm nách gần sát gốc, lóng dài, cần được cắt bỏ. - Cành vượt: mọc song song với thân chính, sinh trưởng mạnh. Tiêu còn nhỏ cần bấm ngọn để phát sinh nhiều cành vượt để tạo thành bộ khung chính của cây tiêu. Những năm sau cần bấm bỏ do chúng sẽ tiêu hao nhiều dưỡng chất. Có thể dùng làm giống. >>>> Máy sục khí thả chìm - Cành ác (cành quả, cành ngang): mọc ngang, mang trái. Không dùng làm giống. 4/ Hoa: loại hoa tự hình gié, dài từ 7 – 12 cm, 20 - 60 hoa xếp thành hình xoắn ốc. Hoa thụ phấn nhờ vào ẩm độ cao của môi trường. 5/ Trái: dạng hình cầu, đường kính 4 – 8 mm. Trái non có màu xanh và chuyển sang đỏ lúc chín. Từ khi ra hoa đến khi chín 7 – 10 tháng. II/ Yêu cầu đất đai – khí hậu: 1/ Đất đai: cây tiêu có thể mọc trên nhiều loại đất khác nhau, nhưng để sinh trưởng phát triển tốt và lâu dài, đất trồng tiêu cần phải bảo đảm các yếu tố : - Đất dễ thoát nước, không bị úng, ngập. - Tầng đất phải sâu, hiệu quả là 1 m trở lên. - Mạch nước ngầm phải sâu, ít nhất là 70 cm. - Đất có thành phần cơ giới nhẹ đến trung bình, tơi xốp, giàu mùn, không chua. 2/ Khí hậu: cây tiêu nguyên chủng mọc dưới tán cây rừng. - Nhiệt độ ưng ý 22 – 28 0C, sinh trưởng thông thường từ 18 - 350C. - Lượng mưa hằng năm từ 1250 – 2500 mm/năm trở lên, hiệu quả được phân bố đều trong năm do hệ thống rễ ăn cạn, không chịu nổi với điều kiện khô hạn kéo dài. Cần có 1 khoảng thời gian khô hạn ngắn để phân hóa mầm hoa (20 – 30 ngày). - Ánh sáng: ưa ánh sáng tán xạ, bởi vậy trong thời kỳ đầu, nhất là lúc mới trồng cần che bóng kỹ lưỡng. quá trình ra hoa nuôi quả cây cần nhiều lắm ánh sánh hơn, có thể che bóng ít hoặc không che do cây trưởng thành có tài năng tự che bóng cho nhau. - Gió: cây tiêu yếu chịu gió, cần có hàng cây chắn gió. III/ Giống – nhân giống: 1/ Giống tiêu: có nhiều giống tiêu như sẻ đất đỏ của vùng miền Đông Nam bộ, tiêu Di Linh, tiêu Phú Quốc, tiêu Vĩnh Linh, tiêu Campuchia, tiêu Ấn Độ,… Hiện nay giống tiêu lá to Vĩnh Linh (Lada belangtoeng) và tiêu Ấn Độ đang được khuyến cáo trồng do sự sinh trưởng mạnh, chống chịu bệnh chết nhanh khá, năng suất cao. 2/ Chọn giống: chọn những bụi tiêu không bị sâu bệnh, sinh trưởng khỏe khoắn, dưới 18 tháng tuổi để làm giống. 3/ Nhân giống: căn bản là giâm hom, lấy từ thân chính, cành vượt hoặc dây lươn. Hom lấy ở dây lươn chậm ra hoa. Cắt mỗi hom từ 4 – 5 đốt (khi thiếu thì cắt từ 2 – 3 đốt). Loại 4 –5 đốt có thể đem trồng thẳng (không ươm). Nếu trồng nhiều cần giâm hom nhằm đảm bảo tỷ trọng sống cao và tạo độ đồng đều cho vườn tiêu sau này. Hom giống sau khi cắt xong, thải trừ bớt cành lá để tránh sự mất nước, nhúng phần gốc hom vào dung dịch kích thích ra rễ (có bán trên thị trường) và dung dịch nước thuốc Aliette (hoặc Matalaxyl) 30/00, sau đó đem giâm ngay. Có thể giâm trong bể giâm chứa mùn cưa, trấu hay giâm vào luống, sau khi ra rễ mới chuyển vào túi bầu. Túi bầu bằng nylon, có kích thướt 15x25 cm, đã đục lổ, chứa 1,5 kg đất mặt + 0,5 kg phân chuồng hoai + 5 g Super lân. Chọc lổ, đặt hom, 2 mắt nằm trong đất ấn chặt lại. Làm giàn che nắng và gió, tưới nước để mắt. Sau mỗi tháng dở bớt dàn che, cuối cùng để cho 60 – 70% ánh sáng lọt qua. Khi nhánh tiêu mọc dài 40 50 cm, có 5 – 7 lá thật thì đem trồng. >>> Máy bơm hóa chất tự mồi IV/ Nọc tiêu: Tiêu có thể leo lên nọc cây sống hoặc nọc chết như gỗ, nọc gạch, nọc bê tông. - Nọc cây sống: các loại cây đa niên tiêu đều leo bám được. Tuy nhiên để thành lập vườn tiêu, cần chọn những loại cây lớn nhanh, rễ ăn sâu vào lòng đất, ít rễ ngang, ít tàn lá, dễ nhân giống, không thay vỏ như cây vong nem , cây lồng mức, cây anh đào giả, cây keo dậu,… - Nọc chết: nọc cây gỗ, có đường kính từ 8 cm trở lên, cao 3 – 5 m. Hiện nay, vì cạn kiệt, người ta đúc nọc bằng bê tông cốt thép và dùng gạch để xây nọc. Do dó chi phí của nọc bê tông và gạch lớn nên có thể chia làm 2 công đoạn để đầu tư: lúc đầu nên đúc nọc bê tông hoặc nọc gạch ở độ cao 1,5 – 2 m, sau đó tiếp tục đốt hoặc xây thêm cho đến độ cao 3,5 – 5 m tuỳ khả năng. Nếu tiêu dùng nọc chết, khoảng cách trồng có thể là 2x2 m, 2x2,5 m, 2,5x2,5 m. Nọc gạch có đường kính trên 0,8 m, có thể trồng với khoảng cách 2,5x3 m đến 3x3 m. Nếu trồng toàn bộ nọc cây sống, khoảng cách trồng từ 2,5x3 m, bố trí theo hướng đông – tây và rong tỉa cành trong mùa mưa. Có thể trồng xen 1 hàng nọc sống 1 hàng nọc chết để giảm bớt mức giá và điều hòa ánh sánh. V/ Trồng tiêu: Trước khi trồng từ 2 – 3 tuần, cần đào rãnh quanh nọc tiêu, cách mép nọc tiêu từ 10 – 15 cm, sâu 40 – 50 cm, rộng 40 – 50 cm rồi bón lót phân chuồng hoai (càng nhiều càng tốt) + 0,5 kg vôi + 0,5 kg Super lân trộn đề u với đất mặt. Khi trồng, đặt bầu tiêu cách nọc từ 15 – 20 cm, nghiêng 1 góc 45 – 600 hướng ngọn tiêu về gốc nọc, nọc cây sống thì trồng xa hơn một chút. Nén chặt đất quanh đó bầu tiêu (hom tiêu) rồi che chắn cẩn thận, tránh gió lùa và ánh sáng chiếu trực tiếp vào làm cháy lá, cháy dây. Nọc có đường kính nhỏ (< 20 cm) có thể trồng 3 – 4 hom. Nọc xây gạch, cứ 30 cm trồng 1 hom. Thời vụ trồng tốt nhất là vào đầu mùa mưa, cây tiêu kịp lớn để chống chịu được hạn vào đầu mùa khô. VI/ chăm sóc: 1/ Che bóng cho tiêu non: khi tiêu mới trồng cần dùng cỏ, rác, lá dừa,… che tủ tránh nắng và gió làm tiêu mất nước và bị cháy nắng. Có thể che bằng tấm liếp hoặc dàn che. 2/ Trồng dặm: sau trồng 3 tuần, cần kiểm tra sa thải những hom chết và trồng dặm kịp thời để cây kịp sinh trưởng đồng đều với những cây cỏ trước. 3/ Làm cỏ xới xáo: làm cỏ sạch quanh gốc và giữa các hàng tiêu. Không xới xáo trong gốc tiêu, xới cách gốc 50 – 60 cm. Mùa mưa cần tránh xới xáo vì dễ làm tổn thương bộ rễ giúp mầm bệnh xâm nhập vào làm chết tiêu.,, 4/ Xén tỉa tạo hình: - Sau khi tiêu lên cao, cần dùng dây mềm (dây nhựa, nylon) buộc vào cây nọc. Tráng dùng các loại dây chuối, dây rừng,… vì các dây này dễ bị mục khiến cho phần thân tiêu nơi buộc dây dễ bị mầm bệnh tấn công. - Tiêu leo lên cao 60 – 80 cm mà vẫn chưa phát sinh cành ngang thì tiến hành bấm ngọn hoặc đôn dây. - tiêu dùng cành vượt các cấp làm bộ khung thân chính đều đặn quanh nọc. - Trong các năm 1 – 2 có thể có một số cành ác ra hoa cần xén bỏ để tập trung dinh dưỡng cho bộ khung chính sinh trưởng mạnh. 5/ Tủ gốc giữ ẩm trong mùa nắng bằng các loại rơm rạ, cỏ khô,… Đề phòng mối và cháy. Tủ cách gốc 10 – 20 cm. 6/ Tưới nước và chống úng cho tiêu: Trong mùa nắng cần tưới nước thường (không thừa nước), phối hợp với các biện pháp che chắn, tủ gốc giữ ẩm cho tiêu. Trong thời kỳ marketing, việc tưới nước cho tiêu có khác hơn. Trong thời kỳ này, đặc biệt sau thu hoạch, chỉ tưới cho tiêu khi thấy thật cần thiết, đủ cho cây sống, chịu đựng được mùa khô hạn để bước vào mùa mưa. Nếu tưới nước quá nhiều, cây sẽ tiếp tục sinh trưởng phát triển, các chùm quả phát sinh rải rác, tỷ lệ thụ phấn thấp làm giảm sản lượng và gây trở ngại cho việc chăm nom, thu hoạch. - Cần đánh rãnh nước giữa 2 hàng tiêu trong mùa mưa để chống úng. Đây là công việc hết sức cần thiết nhằm bảo đảm cho vườn tiêu tồn tại dài lâu. 7/ Xén tỉa cây nọc sống: - Cần xén tỉa cây nọc sống 2 – 3 lần trong mùa mưa để cây tiêu có đủ ánh sáng. - Trong mùa khô không nên xén tỉa, hài hòa với biện pháp tủ gốc tích cực có thể tiết kiệm được lưu lượng tưới cần thiết. Còn tiếp phần 2 nhé! Xem thêm: máy thổi khí mini
